Mushumo uyu unopa ongororo yakazara pasi rose kusvika pari zvino yekuenzanisa kwevanhurume nevanhukadzi mumasangano esainzi. Unotaura zvakawanikwa ne Chidzidzo chepasi rose chegore ra2025 yakaitwa pamwe chete neInternational Science Council (ISC), InterAcademy Partnership (DPI), neDare Rakamirira Gender Equality muSainzi (SCGES).
Ongororo iyi inoshandisa data remasangano kubva kumasangano zana nemakumi matatu nematanhatu, mhinduro dzeongororo kubva kumasayendisiti anoda kusvika mazana matanhatu, uye kubvunzurudzwa kwakawanda nevamiriri vemasangano esainzi. Pamwe chete, masosi aya anotsigira kuongororwa kwematanho akasiyana-siyana kwekumiririrwa kwevakadzi, kutora chikamu kwavo, hutungamiriri, uye kuzivikanwa kwavo, vachisanganisa ongororo yemaumbirwo neruzivo rwavo rwehupenyu.
Zvichivakira paongororo dzepasi rose dzepaindaneti dzakaitwa muna 2015 na2020, chidzidzo ichi chinopa maonero emakore gumi pamusoro pekufambira mberi uye kusawirirana kuripo. Chinoratidza zvipingamupinyi zvemaumbirwo ekuenzana kwevanhurume nevanhukadzi uye chinosimbisa nzvimbo idzo mitemo nemaitiro emasangano zvakabatsira mukuchinja kunoonekwa.
Kutarisana nekuenzana kwevanhurume nevanhukadzi mumasangano esainzi: ongororo uye mazano
Dare reSainzi rePasirose, Kudyidzana kweVana muZvikoro uye Komiti Yekuenzana Kwevanhukadzi neVakadzi muSainzi (Kukadzi 2026) Kutarisana nekuenzana kwevanhurume nevanhukadzi mumasangano esainzi: ongororo uye mazano. DOI: 10.24948/2026.03
Kufambira mberi kuri kwechokwadi asi hakuna kuenzana. Pasinei nekubudirira kwakawanda kubva mugore ra2015, vakadzi vachiri vashoma mumasangano esainzi kana tichienzanisa nechikamu chavo chevashandi vesainzi pasi rose (31.1% yevaongorori pasi rose muna 2022).
Muzvikoro zvenyika, vakadzi vanomiririra paavhareji 19% yenhengo muna 2025, kubva pa12% muna 2015 uye 16% muna 2020, nehuwandu huchibva pa2% kusvika pa40%. Chikamu chemazvikoro zvine vamiriri vashoma (vashoma pane 10% yenhengo dzevakadzi) chaderera nehafu kubva muna 2015.
Mumasangano epasi rose esainzi, kumiririrwa kwevakadzi kunosiyana zvichienderana nenzvimbo, zvichiratidza kusiyana kwematanho ekudzidzisa kwete mamiriro enyika kana masangano. Kunyange hazvo nhamba dzakazara dzisingaenzaniswi zvakananga nedzema academy, masangano evashandi, kunyanya ayo ari SCGES partners, anowanzo taura huwandu hwakakwira hwekutora chikamu kwevakadzi mumakomiti nemasangano anotonga, ukuwo achitarisana nematambudziko akawanda akafanana neaya ema academy, kusanganisira misiyano iripo muhutungamiriri hwepamusoro nekuzivikanwa.
Kuvhura pachena zviri pamutemo kunoenderana nekuchengetedza magedhi zvisina kurongeka. Kusawirirana kwevanhurume nevanhukadzi mukumiririrwa kwevanhurume nevanhukadzi hakubvi pamirau yakajeka pakukodzera kwevakadzi. Masangano mazhinji esainzi anotaura nezvemaitiro akavhurika uye akavakirwa pahunhu. Asi maitiro ekusarudzwa anotungamirwa nenhengo dziripo, pamwe nekuvimba nemasangano asina kurongwa, anoramba achiumba kuti ndiani anowanikwa, anokurudzirwa, uye anoratidzwa. Kazhinji, vakadzi vanoramba vasina kumiririrwa zvakanaka mumapoka ekusarudza vanhu kana tichitarisa kuvapo kwavo munharaunda yesainzi. Zvisinei, kana vangosarudzwa, vakadzi vanosarudzwa kana kupihwa mibairo pamitengo yakakwira zvishoma pane yavo muboka rekusarudza vanhu, zvichiratidza kuti zvipingamupinyi zvikuru zvinoshanda pamusoro pesarudzo dzepamutemo dzekusarudza vanhu.
Kumiririrwa hakufananidzi simba. Kunyangwe hazvo huwandu hwevakadzi vanomiririra hwakawedzera mumasangano mazhinji, izvi hazvina kugara zvichireva mabasa ehutungamiriri nekuita sarudzo. Vakadzi vachiri vashoma muzvinzvimbo zvemutungamiri wenyika nemasangano makuru ekutonga, zvichiratidza kuti simba mukati memasangano harina kupararira zvakaenzana.
Kutora chikamu kwakafanana; ruzivo nemikana hazvifananidzi. Vakadzi vanopinda masangano esainzi vanotora chikamu padanho rakafanana nerevarume, asi izvi hazvitungamiriri pakufambira mberi kana kuzivikanwa kwakafanana. Vakadzi vane mukana wekutaura zvipingamupinyi zvekufambiswa mberi kanopfuura katatu, uye vane mukana wekushaya mikana nekuda kwemabasa ekutarisira ka4.5. Mumakirasi akasiyana siyana nemasangano, vakadzi vane mukana wekutaurawo zviitiko zvekushungurudzwa ka2.5 kupfuura varume, uye panguva imwe chete, vanoratidza kuvimba kwakaderera mukujeka kwemaitiro ekusarudza uye munzira dzekuzivisa nekugadzirisa kusazvibata.
Mitemo netsika dzekuenzana kwevanhurume nevanhukadzi zviri kuramba zvichiwedzera, asi zvisina kusimba muhurongwa hwazvo. Masangano edzidzo nemasangano epasi rose anopfuura 60% ikozvino anotaura kuti akaunza magwaro emutemo ane chekuita nevanhurume nevanhukadzi kana zvirongwa zvine chinangwa chekusimudzira kuenzana kwevanhurume nevanhukadzi. Zvisinei, mabasa aya anowanzo gadziriswa pakukurudzira ruzivo kana kukurudzira, uye haawanzo tsigirwa nehurongwa hwakatsaurirwa, mari kana vanhu, kana nzira dzekuongorora. Nekuda kweizvozvo, mabasa ekuenzana kwevanhurume nevanhukadzi anowanzo gara ari padanho rekutonga kwakakosha uye anowanzo vimba nekuzvipira kwevatambi vega vega pane kubatanidzwa kwenguva refu kwemasangano.
Feedback