Sign up

Sainzi sekodzero yevanhu: kushevedzera kutsigirwa kwenhengo yeISC

ISC iri kukumbira Nhengo kuti dzitsigire Kodzero yeKutora Chikamu uye Kubatsirwa neSainzi kusimbisa izwi revanhu vesainzi.

Muna Mbudzi 2024, Dare reSainzi reNyika Dzepasi Pose rakaburitsa dudziro yaro ye Kodzero yeKutora Chikamu uye Kubatsirwa neSainzi, nechinangwa chekujekesa zvinorehwa nekodzero dzevanhu pasi rose pakuita sainzi uye pakushandisa ruzivo rwesainzi.

Kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi chii?

Dzimwe nguva dzinonzi pamwe chete "kodzero yesainzi", kodzero idzi, kodzero nezvisungo zvine chekuita nekushandiswa uye mabhenefiti esainzi zvinobva muzvishandiso zvekodzero dzevanhu zvinozivikanwa pasi rose, kusanganisira Chikamu 27 cheUniversal Declaration of Human Rights (UDHR, 1948) uye Chinyorwa 15 cheChibvumirano Chenyika Dzepasi Pose cheKodzero dzeUpfumi, Hwemagariro neTsika (ICESCR, 1966Asi mabasa ehurumende anobva mukodzero idzi haasati anzwisiswa zvakanaka, nepo vesainzi vepasi rose vasingazive zvakanyanya nezvenheyo dzekodzero dzevanhu dzinotsigira tsika nekubatsira kwesainzi.

Dudziro yeISC inovakira pabasa rekare, kusanganisira Chirevo cheUN Nhamba 25 paChinyorwa 15 cheChibvumirano chePasi Pose cheKodzero dzezvehupfumi, dzenzanga nedzetsika (2020), kushandura seti yakaoma yemitemo kuita tsananguro pfupi uye iri nyore kunzwisisa zvinoreva kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi munharaunda yesainzi yepasi rose, kuti nei ichikosha, uye kuti ingabatsira sei.

Basa iri rinouya panguva yekumanikidzwa kuri kukura pasainzi nesainzi pasi rose, apo kunzwisisana kwekodzero, kodzero nezvisungo zvinotsigira mashandiro esainzi uye mukana wekuwana ruzivo rwesainzi kwakakosha mukusimudzira remangwana rakaenzana uye rinogara kwenguva refu.

Sei tichifanira kutsigira Kodzero yeKutora Chikamu uye Kubatsirwa neSainzi?

Kusimudzira kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi kwakaumba chikamu chakakosha che Muscat Declaration paGlobal Science, yakagadzirwa pamwe chete nenhengo dzeISC dziri kupinda Musangano Mukuru weISC wa2025 muOman.

Kutsigira dudziro yeISC idanho rekutanga riri nyore uye rinoshanda iro Nhengo dzese dzeISC dzinogona kutora kuti dzizivise nezvekodzero yesainzi, kutsigira budiriro yayo inoenderera mberi, uye kukurudzira tsika yesainzi yakasununguka uye ine mutoro. Zvinoda kushanda nesimba ukuwo zvichipa kuzvipira kwakajeka kune veruzhinji kumisimboti inotsigira tsika yesainzi, pakati pezvimwe zvakanakira, zvinosanganisira:

Simba guru rekutsigira nekuchengetedza mitemo yemasangano

Dudziro iyi inoshandisa zvishandiso zvekodzero dzevanhu zvinozivikanwa pasi rose, zvichipa masangano ari Nhengo hwaro hwakasimba uye hwepamutemo hwekubatanidzwa kwekunze panyaya dzakadai serusununguko rwedzidzo, kuchengetedzwa kwevasayendisiti, mukana wakaenzana wekuwana ruzivo, kuvimbika kwekutsvagisa nesainzi yakavhurika, pamwe nekuzivisa marongero emasangano, kuronga zvine chekuita nehurongwa uye kuita sarudzo mukati.

Inzwi rakasimba revanhu vose

Kutsigirwa kwakakura kwenhengo dzese kunogonesa mhinduro yakarongeka uye inovimbika kana kodzero yesainzi iri panjodzi. Zvinosimbisawo kugona kweISC kumiririra Nhengo dzayo mumatanho akasiyana-siyana uye zvinoderedza njodzi inosangana nemasangano ega ega nekuratidza kuti ari kushanda sechikamu chenharaunda yepasi rose pane kuzvimiririra.

Kunzwisisa kwakakura uye kwakabatana kwesainzi

Dudziro yeISC inobvuma kuti kodzero yesainzi inoshanda kwete chete kusayenzi yechisikigo, asi zvakaenzana kusayenzi yemagariro evanhu nehunyanzvi, uye kuti inosvika kuhurongwa hweruzivo rwechivanhu nerwechinyakare. Izvi zvinosimbisa kunzwisisa kwakazara kwemaitiro esainzi uye zvichasimbisa rutsigiro rwenharaunda yeruzivo yepasi rose kudzidzo idzo dziri panjodzi huru yekuparadza rusununguko nekodzero.

Kuonekwa uye hutungamiriri

Kutsigirwa neveruzhinji kunoratidza kuzvipira kune sainzi yakasununguka uye ine mutoro. Kuratidza misimboti iyi zvinoonekwa ibasa revanhu vose uye kunobatanidza masangano ari nhengo nenharaunda yepasi rose iri kukura yakazvipira kutungamira mukusimudzira sainzi sechinhu chakanaka pasi rose. Zvinogadzirawo mikana yekutaurirana pamwe chete, zvirongwa zvekushandira pamwe, uye kuchinjana nzira dzakanakisisa kuburikidza neISC.

Kutsigira kunosanganisirei?

ISC inokurudzira nhengo kuti dzifunge nezvekutsigira pachena Kodzero yeKutora Chikamu uye Kubatsirwa neSainzi kuburikidza nechirevo chipfupi kana chimwe chiziviso pawebhusaiti dzavo.

  • Masangano anotsigira anofanira kuzivisa secretariat yeISC nezvesarudzo yavo yekutsigira.
  • Kutsigira hakuumbi mitoro mitsva. Nhengo dzinoramba dzichizvitonga zvizere kana dzichiratidza dudziro yacho uye kuti dzinoita sei.
  • Nzira yekutsigira inogona kusiyana zvichienderana nesangano asi inofanira kufanana nenzira inoshandiswa pakupa chirevo cheruzhinji kana chinzvimbo. Inotarisirwa sekodzero yehutungamiriri hwesangano, bhodhi rinotonga, kana mukuru wesangano, pane kuvimba nekubvumirana kwesangano rese kana nhengo.
  • Dare reISC rinogona kutsigira Nhengo nemutauro wekutsigira pacharo, uye kutaurirana zvakanyanya nezvekodzero yesainzi.
  • Mushure meMusangano weNhengo dzeBeijing muna Gumiguru uno, runyorwa rwekutanga rwenhengo dzinotsigira ruchaburitswa pamwe chete nechirevo chaMutungamiri weISC. Kupfuura izvozvo, mikana yekutsigira icharamba yakavhurika nekusingaperi, uye masangano anotsigira achanyorwa pachena pawebhusaiti yeISC nguva nenguva.

Mukupera kwa2025, Royal Society of New Zealand Te Apārangi yakava Nhengo yekutanga yeISC kutsigira zviri pamutemo dudziro yacho, ichiratidza kuwirirana kwakasimba nezvinodiwa pazvirongwa uye tsika dzesangano.

Zvitsva Zvitsva

Kukurukura nekubvunza mibvunzo nezvekodzero yesainzi uye maitiro ekutsigira, Ndapota pindai mumisangano yeQ&A inotungamirwa neCFRS musi wa19 Nyamavhuvhuth.

Munguva yemusangano weNhengo wakavharwa (22nd Gumiguru) paMusangano weNhengo dzeBeijing, CFRS ichaita hurukuro pfupi, iyo Nhengo dzichawana mukana wekukurukura nezveKodzero yeKutora Chikamu uye Kubatsirwa neSainzi uye kutsigirwa kwayo.

FAQs

Izvi zvinotevera zvinopindura kumatambudziko anowanzo bvunzwa nezvenzira yesainzi yakavakirwa pakodzero kubva pamaonero eCFRS. Komiti inotarisira kuti izvi zvinogona kubatsira Nhengo mukufunga kwavo nezvekutsigirwa uye mukugadzirira hurukuro muBeijing.

Mutauro wekuti "kodzero yesainzi" hauna kujeka here zvekuti haushande?

Uku kutsoropodzwa kwakajairika kwenzira yesainzi yakavakirwa pakodzero, uye ndizvo chaizvo zvinotariswa nedudziro yeISC. Nekupatsanura kodzero muzvikamu zvakananga zvinofukidza mukana wekuwana, kutora chikamu, kutaurirana, kushanda pamwe chete, kuchengetedza masayendisiti, nenzvimbo dzakabatana, dudziro inoenzanisa kururama nekuwanikwa nenzira isinganyatsojeka 20th Zvishandiso zvekodzero dzevanhu zvemuzana remakore kana hurukuro dzenyanzvi dzakadzama hazvigone.

Maitiro aya anokoshesa here kuchengetedzwa kwezvibatsiro pane kudzivirira njodzi dzinogona kuitika?

Kwete. Dudziro yacho iri pachena kuti kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi inongoshanda chete kana isingakuvadzi, sezvinoita kodzero dzese dzevanhu, kungave kuvanhu, mhuka kana nharaunda. Muganho uyu unoenderana neUniversal Declaration of Human Rights, iyo dudziro yacho yakavakirwa pairi. Kuita nekushandisa sainzi nenzira dzinokuvadza hazvidzivirirwi pasi pekodzero iyi.

Pasina nzira dzekumanikidza, kubvumidza kunobatsirei chaizvo?

Kushandiswa kwemitemo yekodzero dzevanhu pasi rose kunowanzoenderana nekujekeswa kwekare pamusoro pezvinodiwa nekodzero. Dudziro yeISC idanho rekuenda pakujeka ikoko, uye kutsigirwa kwakakura kunovaka rudzi rwekubvumirana kunogona pakupedzisira kutsigira nzira dzekutarisa kana dzekuzvidavirira padanho repasi rose. Iyi inzira yenguva refu, inounganidzwa.

Kubatanidza sainzi nekodzero dzevanhu kunogona kupedzisira kwaderedza rusununguko rwesainzi pane kurwudzivirira here?

Kwete. Kodzero yesainzi, sedzimwe kodzero dzevanhu, inonyanya kukosha kune vanhu vanopikisa hurumende kuti dzivadzivise kana kuti dziwane mukana. Kodzero yesainzi haigone kushandiswa senzira yekuti hurumende dzibvumire kudzikamisa tsvakurudzo. Kodzero yesainzi inogumira chete kana isingaenderane nesainzi kana mashandisirwo ayo anokonzera kukuvara. Kusawirirana uku kwakakosha kunosimbisa nzvimbo dzevanoita nevashandisi vesainzi, vanogona kutaura kuti vanodzivirirwa kana kuti vanogonesa mabasa avo, pasina kudzikamisa zvinogona kudziviswa kupfuura tsika dziripo uye mamwe maitiro ekubvumidza. Zviri nyore, zvinoreva kuti mabasa anogona kukuvadza haana zvikumbiro zvakafanana zvekudzivirirwa.

Mibvunzo nezve kuziviswa uku kana maitiro ekusimbiswa inogona kutumirwa kuISC secretariat:

Johannes Waldmüller Johannes Waldmüller

Johannes Waldmüller

Mukuru weSainzi, Munyori weCFRS

International Science Council

Johannes Waldmüller
Gustav Kessel Gustav Kessel

Gustav Kessel

Special Advisor

International Science Council

Gustav Kessel

Mufananidzo ne Markus winkler on Unsplash

Gara uchiziva nezvetsamba dzedu dzenhau