Sign up

Tsvagiridzo inoda mwero wakajairwa wekuzivisa pachena AI

Kuvimbika kwekutsvaga ikozvino kunoenderana nechiyero chepasi rose chekuti masayendisiti anozivisa sei mashandisirwo avo eAI.

Chinyorwa ichi chaive yakatanga kuburitswa neThe Scholarly Kitchen.

Kutendeseka kwekutsvaga munguva yeAI

Mushure mekutangwa kweChatGPT, vaongorori vakakurumidza kuona mukana wekuti vachishandisa maturusi ehunyanzvi hwekugadzira (GenAI) mubasa ravo, pamwe chete nezvinobvira zvinonetsa kuvimbika kwedzidzo Izvi zvinogona kukonzera. Mumamiriro ezvinhu aya, tarisiro dzenguva refu idzo vaongorori vanobvuma basa risiri ravo uye vanotsanangura nzira dzavo zvakajeka, dzave dzakakosha kupfuura kare. Vaongorori vanofanira kuve pachena nezvekushandisa kwavo njere dzekugadzira (AI) sezvimwe zvipo kune zvakabuda muzvidzidzo - iyi inyaya yekuvimbika kwekutsvaga kwakafanana nekuburitswa pachena kwemari inowanikwa, kusawirirana kwezvido uye kubvuma.

Kudiwa kwekujeka uye kuenderana

Kubatanidzwa nekukurumidza kweAI mumabasa ekutsvagisa nekunyora zvinyorwa zvedzidzo kwakagadzira chikonzero chekukurumidzira chenzira dzakajeka, dzakafanana uye dzakakodzera nharaunda dzekuzivisa. Kunyange zvazvo paine nhungamiro dzakawanda dzekushandiswa kweAI zvine hungwaru mukutsvaga uye zvirongwa zvehunyanzvi zviri kufambira mberi zvivakwa zvinoverengeka nemashini zvekutevera otomatiki mipiro yeAI, musiyano wakakosha uchiripo: hapana mwero wakagovaniswa wekuti vaongorori vanofanira kuburitsa sei nzira idzo kushandiswa kweAI kwakabatsira mukubudirira kwezvidzidzo.

Izvi zvinogadzira kuvhiringidzika kwevanyori, vaongorori, vapepeti nemasangano zvakafanana uye zvinogona kukanganisa kujeka, kudzokororwa uye kuvimbika kwetsvagurudzo. Tsvakurudzo yakawedzera kuomesa zvinhu, ichiratidza zvikonzero zvechimiro uye maitiro kudzivirira kuburitswa pachena; semuenzaniso, zvidzidzo zvinoratidza kuti kuburitsa pachena mashandisirwo ezvishandiso zveGenAI kunogona kukanganisa kuvimba muzvidzidzo.

Kugadzirisa musiyano wekufumurwa kweAI

The Misangano Yenyika Yose Pamusoro Pekuvimbika Kwekutsvaga (WCRI) vakaunganidza Nzira yekutarisa kugadzirisa musiyano uyu mukujeka uye kurongeka kwekuburitswa kwemashoko eAI. Kunyange izvi zvoga zvisingazogadzirise matambudziko akakura akapoteredza maonero ekushandiswa kweAI mukutsvagisa, tinotenda kuti nzira yakabatana yekuburitswa kwemashoko eAI idanho rekutanga rinodiwa mukushandira shanduko yetsika kuenda kukufungisisa kwechokwadi, kunyora zvinyorwa zvine hungwaru uye pachena zvine musoro maererano nekushandiswa kweAI.

Humbowo huchangobva kuitika hunosimbisa kukosha kwebasa iri. Zvakabuda muongororo ya2026 zvinoratidza kuti kushandiswa kweAI kwatove zvakabatanidzwa mumabasa ekutsvaga ezuva nezuva, nevazhinji vevaongorori vachiishandisa kutsigira mabasa akasiyana-siyana kubva pakunyora nekushandura kusvika pakuongorora data uye kuongorora vezera ravo. Zvisinei, muongororo imwe chete iyi, chikamu chimwe muzvitatu chevaongorori vakataura kuti havana kumbobvira vaburitsa pachena mashandisiro avo eAI pakuburitsa basa ravo. Kunyangwe kana vaongorori vaine chinangwa chakanaka pamusoro pekujeka uye kuvimbika, kuvhara "mukana wekuzivisa" uyu kunoda kunzwisisana pamwe chete uye kujeka pamusoro pezvinofanira kuburitswa pachena. Pasina mwero wakapararira, vaongorori, vaparidzi nemasangano vari kutambura nekufamba nenzira dzisingaenderane nezvinodiwa maererano nemashandisirwo eAI mumabasa edzidzo.

Kubvunzana pasi rose

Kuti tishande pakuita mwero wepasi rose wekuzivisa ruzivo rweAI, WCRI Focus Track yakaunganidza timu huru yenyanzvi nevakatanga hurongwa huripo hwekuzivisa ruzivo rweAI. Takagamuchira kukokwa kuti tibatsire kutsigira nzira iyi se "chikwata chikuru" cheiyi nzira yekutarisa. Tichagadzirisa mhedzisiro yemisangano yekukurukura togadzira zvinhu zvekutevera. Nerutsigiro rwakakosha rweInternational Science Council (ISC), Committee on Publication Ethics (COPE), International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers (STM) neGlobal Young Academy, tinosvika kune nharaunda yakakura yekutsvagisa, nekukokwa kuti tipewo mumisangano mitatu yekukurukura, tichitarisa (pakati pezvimwe zvinhu) pane:

  1. Zvita 2025–Kukadzi 2026: Kuronga zvinodiwa nenharaunda uye maonero pamusoro pemaumbirwo ekuburitsa pachena
  2. Chikunguru 2026–Gumiguru 2026: Kuziva nekupa mazano ekuti zvikamu zvekuburitsa pachena zvinhu zvipi
  3. Kupera kwa2026-Kutanga kwa2027: Kugadzirisa gwaro re "Vancouver Standard" rekuburitsa pachena AI

Pfungwa dzekutanga

Tapedza ongororo yedu yemhinduro dzechikamu chekutanga chekubvunzana, uko mhedzisiro yakaratidza kuoma kwekushandiswa kweAI nekuburitsa pachena uye kuda kwakasimba kwekujekesa. Pfungwa huru dzakasimbiswa nevabatsiri dzaive kudiwa kwekutsigira pachena pasina kuisa mutoro wekuzivisa zvisina kufanira uye kuve nechokwadi chekuti zvakakodzera muzvikamu zvakasiyana. Misoro yakajairika yaisanganisira mibvunzo yehuwandu (kuti ndeipi nhanho yeruzivo yakakodzera), kuenderana (maitiro ekuenzanisa zvinotarisirwa uye maitiro muzvikamu zvakasiyana) uye kushanda pamwe chete nemaitiro aripo uye emangwana uye zvivakwa. Pakavawo nekukurukurirana kwakakosha nezvezvinangwa zvekuburitsa pachena - kana zvichifanira kunge zviri pamusoro pekuzvidavirira, kudzokororwa, kujekesa kwetsika, kana zvese izvi - uye kuti chinangwa ichi chinofanira kutungamira sei chimiro chechero chiyero.

Kubvumirana kwakamuka pamusoro pemaonero ekuti kunyange hazvo zvishandiso zveGenAI zvingaratidza shanduko huru munzira inoitwa nekushumwa kwekutsvaga, misimboti yagara iripo uye hurongwa hwekutendeseka kwekutsvaga, pachena uye kuzvidavirira zvinoshanda pakushandiswa kwezvishandiso zveGenAI pamwe nekushandiswa kwemamwe masoftware akaomarara muhupenyu hwekutsvaga. Kubva pamaonero aya, kushandiswa kweAI pachayo hakufanirwe kusarura.

Paivawo nechibvumirano chekuti kuburitswa pachena kwekushandiswa kweAI mumabasa ekutsvagisa kunofanira kutarisa pakuvimbika uye kuvimbika kwenzira dzekutsvagisa nemhedziso. Kuzvidavirira kwevanhu, mutoro uye kutarisirwa kunoramba kuri kwakakosha pakushandiswa kweAI mumabasa ekutsvagisa zvine hungwaru. Kuburitswa pachena kunofanirwa kupa ruzivo rwakakwana kune mumwe munhu anodzidzisa, angave muongorori kana muverengi, kuti ongorora zvine musoro kana mipiro yeAI ingave yakakanganisa kuvimbika kwebasa rakataurwa.

Zvisinei, mibvunzo yakaoma inoramba iripo, kusanganisira kuti kushandiswa kweAI kunofanira kuburitswa kupi uye sei muzvinyorwa zvikuru kana semashoko akasiyana; izvi zvichaongororwa mune mamwe madenderedzwa ekubvunzana.

Kubatana kuri kuenderera mberi

Mushure mechikamu chekutanga chekubvunzana pamwe nehurukuro dzakaenderera mberi mukati mechikwata chikuru, tinoramba tichishanda kuti tiwane mwero wekuburitsa pachena weAI unokurudzira kufembera kwechokwadi, kunyora zvinyorwa zvine hungwaru uye kuburitsa pachena zvine musoro nezvekushandiswa kwezvishandiso zveAI muhupenyu hwekutsvaga.

Chikwata chikuru chakaita misangano miviri yakatsaurirwa kubva muna Chivabvu 4 kusvika 5 paMusangano wePasirose wa2026 kuti vataurirane zvakananga nenyanzvi dzekuchengetedza ruzivo kubva muzvikamu zvese. Izvi zvakatarisa pamubvunzo wezviyero zvekuti kuburitswa kweAI kunofanira kuitwa riini, gadziriro yezvikamu zvinodzorwa kuti zvishandiswe sehurongwa hwekuburitswa kweruzivo uye mashandisirwo azvino uye anogona kuitwa eAI mune ramangwana muhupenyu hwese hwekutsvaga.

Kutanga kwaChikunguru, chirongwa chedu chechipiri chekubvunzana pasi rose chichavhurwa kuti tiwane mhinduro. Ruzivo ruchaburitswa pa ISC webhusaiti uye tinokurudzira kutora chikamu uye kupa pfungwa kubva kune vese vane chekuita neruzivo rwehunyanzvi kuti vabatsire kugadzira budiriro iri riri kuenderera mberi nebasa iri.

Tinoziva kuti kuti kuedza uku kubudirire, zvakakosha kuti basa redu rive rinosanganisa pasi rose uye rinotsigira zvechokwadi zvinodiwa nevanhu vese vanotsvaga ruzivo. Pamusoro pekutsvaga maonero pamusoro pemitemo yekuzivisa mashandisirwo eAI mukutsvagisa, timu huru inogamuchira chero mibvunzo, mazano, kana zvinonetsa nezvemaitiro atiri kutora, pamwe nekuratidza kufarira mune dzimwe nzira dzekutora chikamu nekupawo pfungwa, kuburikidza [email inodzivirirwa].

Chinyorwa ichi chakanyorwa na

  • Kari D. Weaver, Maneja wePurogiramu, Uchenjeri Hwekugadzira uye Kudzidza Kwemichina, Ontario Council of University Library
  • Bert SeghersMunyori, Flemish Commission for Research Integrity uye Mutungamiriri weENRIO
  • Kiera McNeice, Maneja weKuongorora Kujeka, Cambridge University Press & Assessment
  • Mike Perkins, Mukuru weCentre for Research & Innovation, British University Vietnam
  • Sergio Santamarina, Murongi weRaibhurari, National University of José C. Paz
  • Lorelie Lingard, Purofesa weYunivhesiti Akakurumbira, Yunivhesiti yeWestern
  • Natalia Tsybuliak, Purofesa Anobatsira, Berdyansk State Pedagogical University
  • Felix Dijkstal, Mukuru weSainzi, Dare reSainzi rePasirose.

Mufananidzo ne Immo Wegmann on Unsplash

Gara uchiziva nezvetsamba dzedu dzenhau