Pamuitiko we Zuva Rezvepfungwa Pfungwa, International Science Council yakabvuma kuita chirongwa chekubatana neWHO ichitsvaga zvikonzero zvekuonekwa kwekuwedzera kwekukurumidza kwekurasikirwa kwehutano hwepfungwa muvechidiki. Izvi zvinoenderana Memorandum yeKunzwisisa yakasainwa pakati peISC neWHO muna 2022.
Pane uchapupu hwakawanda zvichiratidza kuti huwandu hwekurasika kwehutano hwepfungwa pakati pevechidiki huri kuwedzera nekukurumidza mumakore gumi nemashanu apfuura uye huri kuramba huchikwira. Kunyange zvazvo ruzivo rwehuwandu hushoma kune zvakawanda zvepasi, maitiro aya anowirirana uye anotyisa. Pane humbowo hwakawanda hunoratidza nyaya dzakawanda muhutano hwepfungwa dzine maprodromes muhucheche, hudiki nekuyaruka. Uku kurasikirwa kuchangobva kuitika uye kuri kukurumidza kwekugara zvakanaka kwevana nevechidiki pasi rose kune zvakakosha pakurarama kwehupenyu hwese, hutano hwemuviri, kubudirira mudzidzo, uye hukama uye basa rekuita uye saka zvinofanirwa kuve zvine chekuita nehupenyu hwese.
Zvikonzero zvekudzikira kuri kuitika munguva pfupi yapfuura kwekugara zvakanaka muvanhu vadiki hazvina kujeka. Zvakakosha, kunyangwe denda reCOVID-19 rakajeka kukanganisa utano hwepfungwa hwevechidiki, humbowo hunoratidza huwandu hwematambudziko ehutano hwepfungwa kune vechidiki aikwira zvakanaka denda risati ratanga.
Nyaya dzeutano hwepfungwa dzawedzera muchikamu chose chevagari vemo, asi zvakare, zvisina kuenzana kune vechidiki mudzidzo, uye avo vanotarisana nekusagadzikana kubva mudzimba dzisina kunaka uye kuwandisa, kuvhiringa kuchengetedzwa kwechikafu, mabasa asina kunaka, nezvimwe zvinhu.
Matambudziko ehutano hwepfungwa akange ave kutowedzera nekukurumidza kune vechidiki vasati vatanga denda nekuda kwezvikonzero zvakasiyana. Kukanganisa kwedenda kwawedzera mamiriro ezvinhu.
Vadzidzi mumakore ekupedzisira echikoro nekupinda dzidzo yepamusoro vakakanganiswa zvakanyanya. Vechidiki vazhinji vakasiya dzidzo yavo, uye kunyangwe izvozvi mazinga ekurovha uye kusiiwa nedzidzo anoramba akakwira zvakanyanya kupfuura denda risati ratanga muna 2020.
"Zvisati zvamboitika & Zvisina Kupera: Zvidzidzo zvePolisi uye Kurudziro kubva kuCOVID19”- 2nd edition, peji 20, DOI: 10.24948/2023.03
Zvinogoneka zvinosarudza zvinotora chikamu mune izvi zvinokwira mitengo zvinogona kusanganisira kupindirana kwakaoma kwe:
Izvi zvinokanganisa hutano hwepfungwa zvinogona kutamba zvine simba mukati menguva, kubva pakutanga mukukura (semuenzaniso kushaikwa) uye kukosha kwezvimwe zvinhu kuchave kwakasiyana-siyana. Kunyangwe mazhinji eaya anogona zvirevo achifungidzirwa, isu hatina nzwisiso yakadzama yekukosha kwavo uye kubatana pakati pavo kunyanya mukati memamiriro epasirese akasiyana. Kunzwisisa kwakapfuma uku kungangove kwakakosha kuti unzwisise kwatingatarise kuedza kwekupindira kunozoda kuwedzera zvakanyanya kupfuura masevhisi ehutano hwepfungwa kune zvimwe zvekuchengetedza magariro nedzidzo.
Tichifunga nezvehukuru hwedambudziko iri, uye huwandu hwezvinhu zvingangove zvichitamba uye kusiyanisa kwemamiriro ezvinhu, zvinonetsa kuongorora kuti kupi uye sei zviwanikwa zvemagariro uye mutemo zvinofanirwa kunangana kugadzirisa uku kukwira kwemitengo. Uku kushaikwa kwekunzwisisa kwakashata kune zvakakosha zvinokonzeresa izvo zvinotambanukira kupfuura hutano hwepfungwa domain. Nekuda kwehunhu hwakasiyana-siyana hwezvose zvinokonzeresa shanduko uye zvazvinokonzeresa, zvakakosha kuti nzira yekusiyana-siyana inotorwa pakuongorora mhinduro. Kudzoserwa munharaunda mukudyara kwezviito zvekudzivirira zvekutanga zvesectoral zvinoita kuti zvive zvakakosha kuti titsigire kuumbwa kwemitemo ine humbowo hwakawanda kuburikidza nekuvandudza kunzwisisa kwakafanana kwedambudziko rakaoma iri.
Iyo purojekiti yakabvumiranwa ichaunza pamwechete nyanzvi nevechidiki kubva kwakasiyana kwakasiyana kwepasirese mamiriro uye ndima dzekufunda dzinosanganisira:
kukudziridza kunzwisisa kwezvinotemerwa zvekudzikira kuzvibata zvakanaka kune vechidiki.
Iyo ISC ichadhirowa nyanzvi inotarisa panel kubva kumativi ose enyika, kusanganisira dzidziso dzakasiyana-siyana uye mamiriro epasi rose, kusanganisira nyanzvi duku. Izvi zvichatorwa kubva mukudomwa kubva kune yakakura siyana yeacademies, echisikigo nesocial science masangano ari nhengo dzeISC. Ichave yakasiyana nekuzvibata uye geography. Chikwata cheprojekiti ichavaka yakatenderedza vaongorori vechidiki. Pamusoro pezvo, chirongwa ichi chichaziviswa neboka revechidiki, rine vaongorori vechidiki uye vamiriri vadiki. The WHO Youth Council subgroup pamusoro pehutano hwepfungwa achakokwawo kuti abatsire. Zvinofungidzirwa kuti mazhinji ebasa angave ari echokwadi uye chinangwa ndechekupedzisa chirongwa ichi mumwedzi makumi maviri nemana kubva pakutanga.
Nhengo dzinokokwa kuti dzipe nyanzvi dzakakodzera pane dzakasiyana siyana dzehunyanzvi dzinogona kunge dzakakodzera iyo boka rekutarisira uye/kana vatsvakurudzi vadiki kuti vajoine chirongwa cheboka. Iwo ISC zvikoro zvechidiki uye masangano vanonyanya kukurudzirwa kudoma nyanzvi. Mapeji maviri epamusoro CV inotsanangura hunyanzvi hwehukama uye zvinyorwa zvakakosha zvinofanirwa kuverengerwa mukushandisa pazasi.
Zvinyorwa zvakavharwa.
Mufananidzo ne Aziz Acharki on Unsplash