Sign up

Iyo Muscat Declaration paGlobal Science

Pachiitiko cheMuscat Global Knowledge Dialogue
26–28 Ndira 2025, Muscat, Oman

Unogona dhawunirodha iyo PDF vhezheni yechiziviso pano.

Preamble

Iyo Global Knowledge Dialogue idanho reInternational Science Council (ISC) yekupota nekutarisa nyaya dzakakosha pasainzi-sosaiti nesainzi-policy interfaces. Ichi chinyorwa chakaitwa pamwe chete neISC uye Ministry of Higher Education, Research and Innovation yeSultanate yeOman.

Inhengo yepasi rose yeInternational Science Council inounza pamwe mazana maviri nemakumi mashanu mibatanidzwa yesainzi yepasi rose uye masangano, masangano esainzi enyika needunhu, anosanganisira akademi, masangano ehurumende nemaminisitiri, makanzuru ekutsvagisa nesainzi, masangano esainzi epasi rese nenzanga, masangano madiki esainzi.

Kuyeuka kuti chiono cheISC ndechesainzi seyakanakira veruzhinji pasi rose, zvichireva kuti ruzivo rwesainzi nekuita kwayo kunofanirwa kutariswa pasi rose sezviwanikwa zvakagovaniswa izvo munhu wese anofanira kukwanisa kubatsirwa,

Kuziva kusiyana-siyana kwezvishuvo, matambudziko, mikana uye nzira dzesainzi pasi rose, kusaenzana kuri kukura mukutsvagisa kugona uye kunaka kwedzidzo pakati penyika nematunhu, uye kudiwa kwekugadzirisa mapeji aya kukurudzira kufambira mberi kwenyika,

Kuyeuka kuti kuona chiono chayo, basa reISC nderekupa izwi rakasimba, rinoshanda, uye rakavimbika repasi rose resainzi,

Kufunga kuti mamiriro epasi rose ayo sainzi anoitwa achinja zvakanyanya mumakore gumi apfuura, uye kuti matekinoroji ari kusimukira ari kuwedzera kushandura maparadigms eongororo yesainzi,

Kucherekedza kuti mumamiriro ezvinhu aya, sainzi ine basa rakakosha rekuita mukusimudzira kururamisira kwevanhu, runyararo, chengetedzo, nekuchengetedza,

Kufunga basa reISC mukusimbisa izwi revasayendisiti uye kusiyana kwavo, kusimudzira rusununguko rwavo nekuchengeteka, nekusimudzira kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi.

Actionable statements

Vatori vechikamu muMuscat Global Knowledge Dialogue, saka,

Kudzivirira uye kukurudzira kusununguka uye kuita basa resainzi ne:

- Kufambira mberi kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nesainzi uye, zvakanyanya, kutsigira basa resainzi sechinhu chakanaka chepasi rose

-Kuchengeta kuyambuka-muganho kudyidzana kwesainzi munguva dzemakakatanwa uye dambudziko

-Kutsigira kuchengetedzwa kwesainzi ecosystems uye masayendisiti mumamiriro ekukurumidzira uye nekupokana, kunyanya kutarisisa masayendisiti akadzingwa.

– Kutsigira, yakasununguka, yakachengeteka, ine tsika, inosanganisirwa, inozvidavirira uye yakaenzana maitiro esainzi,

Kurudzira uye tsigira kudyidzana kwepasirese, pakati-uye transdisciplinary mukutsvagisa kwesainzi uye kudzidza pazvinhu zvinonetsa pasi rose, kusanganisira ne:

- Kutsigira zvakasimba UN International Decade of Sciences for Sustainable Development sechombo chekufambisira mberi chirongwa chekusimudzira

- Kuunganidza iyo International Polar Year 2032–33 uye Gumi reUnited Nations reCryospheric Sayenzi

- kutora maitiro akazara anobatanidza ese epamutemo uye anoshandiswa sainzi (zvakasikwa, zvekurapa, zvemagariro, zvevanhu, engineering sainzi) sezvinodiwa mukugadzirisa matambudziko aya akaoma.

- Kukurudzira kutsvaga kwekutsvaga pamusoro pekusaenzana uye kubatana kwevanhu, kusanganisira mapeji apo sainzi inogona kuita basa rinoshanda

- Kufona masangano anopa mari, masangano anopa rubatsiro, uye masangano anotungamira esainzi pasi rese kutora matanho ekutsigira matunhu asina zviwanikwa nekudyara muzvirongwa zvekuvaka kugona.

- Kushanda pamwe chete kugadzira mhinduro dzinoshanda dzekudzivirira kana kuderedza kusvibiswa uye kuwana chiono che zero-emissions,

Batsira kune kushanduka kwakanaka kwesainzi masisitimu, mumamiriro ehunyanzvi ari kusimukira uye kusaenzana kwepasirese, kusanganisira ne:

- Kuita neSainzi nevanotsvagisa mari, vanogadzira mitemo uye vamwe vane chekuita navo kuti vape hutungamiriri hwehunyanzvi pashanduko neshanduko yesainzi masisitimu (mune, semuenzaniso, sainzi yakavhurika, ongororo yekutsvagisa, uye kuburitswa kwesainzi) uye kukwidziridzwa kwekujeka kwavo, kushanda nesimba, kubatanidzwa uye kutendeseka,

- Kukurudzira shanduko munharaunda yedzidzo yepamusoro nekupa masayendisiti enguva yemberi pasi rose neruzivo rwunodiwa rwe transdisciplinary, maturusi, uye hunyanzvi hwekugadzirisa nyaya dzekukurumidzira uye dzakaoma dzemagariro nenharaunda,

- Kunyatsoongorora zvingangokanganisa zvehungwaru hwekugadzira uye mamwe matekinoroji ari kusimukira pane akawanda maficha esainzi uye masisitimu edzidzo,

- Kuvimbisa iyo data yesainzi inogadzirwa, inochengetwa, inotungamirirwa uye inowanikwa nenzira inofambisa kero yematambudziko makuru emuchinjiko,

- Kutsigira zvikoro uye masangano emasayendisiti vechidiki,

Ramba kutsigira kukosha kwesainzi uye kukurudzira kunzwisisa kwakavakirwa pauchapupu nekuita sarudzo pamatanho ese,

Kurudzira zvirongwa zvekuvaka simba, kudzidziswa kwakakodzera, uye kugamuchirwa kwemisimboti uye modhi yekusimbisa basa resainzi muhurongwa hwepasi rose,

Kurudzira uye mubatsire kushandiswa kwesainzi diplomacy kufambisira mberi zvakanaka uye kugadzirisa matambudziko epasi rose,

tsigira yekukura nekuchengetedza kwekudyara muzvirongwa zvesainzi zvepasi rose uye kugovana ruzivo rwemahara uye rwakavhurika,

Kurudzira mupiro wekutsvagisa kwesainzi uye hunyanzvi kune zvinangwa zverunyararo rwepasi rose, kugara kwevanhu, hutungamiriri hwemapuraneti, uye kusimba kwepasirese,

Kudzokorora kukosha kwekuvandudza kumiririrwa kwevakadzi vesainzi uye mapoka asina kumiririrwa mukutonga kwemasangano esainzi uye mukuedza kwesainzi kazhinji,

Pedzisa kuti sainzi ibasa repasi rose iro rinogona kuita sesimba rakanaka rekubatanidza kupatsanura, kukurudzira kuvimbana, uye kukonzeresa chiitiko chemubatanidzwa pamatambudziko akagovaniswa epasi rose pamatanho akawanda.