Arendal, Norway — Zvinoitika kumatunhu akapoteredza nyika zvinokanganisa munhu wese. Kuchinja kukuru muArctic neAntarctic — 10% chete yepasi rose — kuchachinja zvikuru ramangwana remamwe 90%, zvichikanganisa mamiriro ekunze, mwero wegungwa, masisitimu ezvekudya, kuchengetedzeka kwemvura, zvipenyu zvakasiyana-siyana, hupfumi nekugara zvakanaka kwevanhu pasi rose. Mutungamiriri weNorway Jonas Gahr Støre akazivisa nhasi muArendal kuti sangano repasi rose richagamuchira International Coordination Office (ICO) yeFifth International Polar Year (IPY-5) chirongwa chepasi rose chiri kuitwa muna 2032-33. ICO iri muTromsø, Norway, icharonga kushanda kwepasi rose kuvaka ruzivo, kudyidzana, kusimba uye kugona kunodiwa kuti nzvimbo dzepasi rose dzibudirire mune ramangwana risingazivikanwe. Mukutaura kwake, Støre akasimbisa kukosha kwekushandira pamwe kwesainzi pasi rose munyika iri kuramba ichinetsa uye yakapatsanurwa. Mutungamiriri wehurumende anotenda kuti, nekugamuchira secretariat pamwe chete neChile neSouth Korea, Tromsø ichava dombo guru rekutsvaga kwakakosha kwepasi rose munguva yedu.
Mubatanidzwa uyu une The Arctic University of Norway (UiT), Norwegian Polar Institute (NPI), Korea Polar Research Institute (KOPRI), neChilean Antarctic Institute (INACH), inofukidza Europe, Asia, neSouth America uye ichibatanidza nharaunda dzekutsvagisa kubva kuArctic neAntarctic. Norway neUiT dzichashanda senzvimbo yeICO inochengeta uye inotungamira mukupa mari, nehofisi huru iri muTromsø. Mahofisi maviri edunhu anochengetwa uye anotsigirwa nemari neKOPRI neINACH achatangwawo. Kunyangwe ichivakirwa mumakondinendi matatu, ICO yakagadzirirwa kushanda sesangano rimwe chete rinoronga, richitaura nezwi rimwe chete uye richiona rutsigiro rwakasimba, maitiro ekutsigira, uye mikana yekubatana munzvimbo dzese. Hofisi iyi ichatsigirwa zvizere nebhajeti remadhora mamiriyoni gumi emadhora emadhora mumakore mapfumbamwe, kutanga Ndira 1, 2027, uye ichatsigira IPY-5 Executive Committee neGroup Planning panyaya dzese dzine chekuita neInternational Polar Year 2032-33.
Vatungamiriri vemasangano mana epasi rose anotungamira kugadzirira kweIPY-5 - Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR), International Arctic Science Committee (IASC), International Science Council (ISC) neWorld Meteorological Organisation (WMO) - vakagamuchira chiziviso ichi, icho chinoitwa pamwe chete neSCAR Open Science Conference muOslo.
Chinonyanya kukosha mubasa reICO ndechekuona kuti vanhu verudzi rwechivanhu vanotora chikamu uye hutungamiriri hwakakosha uye kubatanidzwa kwehurongwa hweruzivo rwechivanhu muIPY-5 yese. Mushandi wekubatana nevanhu verudzi rwechivanhu akazvipira achava pakati pevaya vanogadzwa kutanga vaviri vesangano iri. Hofisi iyi ichasimudzirawo sainzi yakavhurika uye ichatsigira kutora chikamu nehutungamiriri hwevaongorori vekutanga.
"Ruzivo rwunobva kunzvimbo dzese dziri pedyo negungwa runopa hwaro hwakasiyana hwekuona hukama hukuru. Kushandira pamwe kwenyika dzese kunobatsira nemaonero akasiyana uye kunoita kuti IPY-5 ive nzvimbo inobatanidza uye inobatanidza vese yekutsvaga nekuvandudza ruzivo. Nzvimbo shoma pasi rose dzinobatanidza nzvimbo mbiri dzepasi dzine gungwa pamwe chete nenzira yakasimba kupfuura Tromsø." — Camilla Brekke, Mutungamiriri weNorwegian Polar Institute
"Nzvimbo dziri kumaodzanyemba dzinokanganisa zvakawanda kupfuura mamiriro ekunze ari kuchamhembe nekumaodzanyemba chete. Zvakare zvine chekuita nekuchinja kwenharaunda pasi rose, zvematongerwo enyika, manejimendi yezviwanikwa uye kuti vanhu vanogara sei uye vanoshanda sei munzvimbo idzi. Chinangwa ndechekusimbisa ruzivo muzvikamu zvakawanda." —Dag Rune Olsen, Rector weUiT
"Tiri panguva yakaoma, nekuchinja kuri kukurumidza kuitika kumativi ese ari maviri. Kumiririrwa kwakasimba pasi rose muInternational Coordination Office yeIPY-5 kuchaita kuti tive nechokwadi chekuti tiri pasi rose mukupindura kwedu kukuchinja kwatiri kuona pakutanga kumativi ose asi kuri kunzwika zvakanyanya pasi rose." — Gary Wilson, Mutungamiriri weSCAR
"Chinonyanya kundikurudzira mukana wekuvaka pamakore ekushandira pamwe nevanhu verudzi rweIndigenous Peoples nenharaunda dzeArctic uye kuvaunza muIPY-5 sevashandi vakazara kubva pakutanga. Hofisi iyi yekubatanidza inotipa hwaro hwekusimudzira sainzi hwakavakirwa pakubatana kwechokwadi sezvatinofamba nekukurumidza pamwe chete." - Matthew Druckenmiller, Mutungamiriri weIASC
"IPY-5 mukana wakasiyana wekushandura kugona kwedu kuona, kunzwisisa uye kutarisira shanduko muhurongwa hwepasi rose. Nekusimbisa masisitimu ekucherechedza, kubatana kwenyika dzese, kugona kwesainzi uye kugovana ruzivo rwakavimbika, zvichatsigira sarudzo dziri nani uye nzanga dzakasimba pasi rese - uye kugadzira nhaka inogara kwenguva refu kupfuura 2033." - Dr Narelle van der Wel, World Meteorological Organization
"IPY-5 mukana wakasiyana wekusimudzira ruzivo rwesainzi rwenzvimbo dziri mugungwa uku tichiyeuchidza kuti matambudziko makuru pasi rose anogona kugadziriswa chete kuburikidza nekushandira pamwe kwenyika dzese. Hofisi yeInternational Programme ichaunganidza hunyanzvi kubva kuGlobal North neSouth, ichigonesa masayendisiti kushanda mhiri kwemiganhu kuti tiwedzere kunzwisisa kwedu nzvimbo idzi dzinochinja nekukurumidza uye kusimbisa zvakare kuti sainzi inzvimbo ine simba yekushandira pamwe nekukurukurirana murunyararo." — Salvatore Aricò, CEO weInternational Science Council
"IPY, mukana wekuzvarwa kamwe chete muchizvarwa, wakashanduka nguva imwe neimwe, uye chikamu chechishanu chezvikamu zvayo chinofanira kunge chagadzirira kubatana kwepasi rose pakati pekuchinja uku kusati kwamboitika kwepasi rose. Kuti ipe mhinduro dzakakodzera dzesainzi dzakabatana nematambudziko enguva yedu, IPY-5 inoda kurongeka kwakanakisisa, uye nharaunda yepasi rose yepakati penyika inogona kuva nechokwadi chekuti ICO itsva yakagadzirira kuva nzira huru." — Hyoung Chul Shin, Mutungamiri weKorea Polar Research Institute (KOPRI)
"Kuswedera pedyo kwemucheto wekumaodzanyemba kweSouth America neAntarctica chiyeuchidzo chakasimba chekuti Antarctica haisi kure nesu—yakabatana zvakanyanya nedunhu redu neramangwana redu, zvichiita kuti zvive zvakakosha kupfuura kare kuti tiwedzere kunzwisisa kwedu nezvayo. Tichakurudzira nekubatsira kuronga IPY-5, tichitsigira kutora chikamu kwakasimba kweLatin America uku tichibatanidza nyika dzese shanu dzeAntarctic kuti dzivake nharaunda yeAntarctic yakabatana uye ine simba—uye kusimbisa hukama pakati penzvimbo mbiri dzepolar." — Gino Casassa, Mutungamiriri weChilean Antarctic Institute (INACH)
IPY-5 inotsigirwa pamwe chete neIASC, SCAR, ISC neWMO uye ichitungamirirwa neKomiti Yepamusoro ine vamiriri vemasangano mana. Pamwe chete, vakatsigira secretariat yenguva pfupi panguva yekutanga kuronga; ICO itsva ichaita basa iri rekubatanidza kutanga kwa2027. Kuronga kunoenderera mberi nekuumbwa kweNational Committees, chikumbiro chekutanga chekutsigira mapurojekiti, uye rutsigiro kubva kuBoka Rekuronga remasangano epasi rose anopfuura makumi matatu nematanhatu.
Zvinoitika pazvikomo zvinokanganisa munhu wese. IPY-5 ichabatanidza nzanga yesainzi yepasi rose kuti isangane neshanduko iyoyo neruzivo, kudyidzana, uye kushinga panguva ino.
Nezve IPY-5
Gore Rechishanu rePasirose rePolar (IPY-5) richabatanidza nyika kuti inzwisise shanduko inokurumidza kuitika muArctic neAntarctic uye mhedzisiro yayo pamamiriro ekunze, mwero wegungwa, kuchengetedzeka kwechikafu nemvura, kusiyana-siyana kwezvinhu, uye hupfumi pasi rese. Kubatanidza nyika, makirasi, uye masisitimu eruzivo (kusanganisira ruzivo rweVanhu veko, rwechinyakare nerwemunharaunda) IPY-5 ine chinangwa chekuunza shanduko mukunzwisisa kwesainzi kuburikidza nekufambira mberi mutekinoroji yesatellite, masisitimu ekutarisa akazvimirira, uye huchenjeri hwekugadzira.
IPY-5 inovakira pamakore anopfuura 140 ekushandira pamwe kwenyika dzepasi rose muIPY ina dzakapfuura: yekutanga muna 1882–83, iyo yakatanga kushandira pamwe kwesainzi yepasi rose munzvimbo dzepolar; yechipiri muna 1932–33, iyo yakasimudzira kunzwisisa kwesimba remagineti rePasi nemhepo; Gore reInternational Geophysical ra1957–58, iro rakagadzira nzvimbo dzekutsvagisa dzeAntarctic dzisingaperi uye rakabatsira kuisa hwaro hweChibvumirano cheAntarctic; uye IPY yechina ya2007–08, kuedza kukuru kwekutsvaga kwepolar kusvika pari zvino, iyo yakadzamisa kunzwisisa kwedu kwekuchinja kwemamiriro ekunze uye yakaratidza basa renharaunda dzeVanhu veko mune sainzi yepolar. Nhaka yayo inogara kwenguva refu haizoyerwi nekuwanikwa kumwe chete, asi nemaitiro ekucherechedza, kubatana, uye kugona kwesainzi kwainosiya kubatsira nzanga kutarisira uye kupindura kune nyika inochinja nekukurumidza. Kuti uwane rumwe ruzivo, shanyira webhusaiti ye IPY-5.
Midhiya vanobatana
Image: Unsplash+