Sign up

Sangano resainzi repasi rose rinoudza vanhu vanoda kupinda muUNSG kuti vabatanidzwe muUNSG, vachiisa sainzi sembiru yekubatana kwemativi akawanda.

Mutsamba iyi yakavhurika kune vanokwikwidza musarudzo yeMunyori Mukuru weUN, Dare reSainzi rePasirose pamwe nemasangano ari nhengo dzaro vanokumbira mutungamiri anotevera weUN kuti aone sainzi senzvimbo huru yehurongwa hwenyika dzakawanda uye kuti aise basa rayo mukuita sarudzo pasi rose, panguva iyo matambudziko epasi rose ari kuwedzera kuoma uye kushandira pamwe kwenyika kuri kuramba kuchioma.

Vadikani,

Munyori Mukuru anotevera achatora basa panguva yekusawirirana kukuru pakati pehukuru hwematambudziko epasi rose uye kusasimba kwekushandira pamwe kwenyika dzakawanda. Kusangana nedambudziko iri kunoda zvinopfuura hunyanzvi hwezvematongerwo enyika. Zvinoenderana nekukwanisa kweUN kuunganidza ruzivo rwakasiyana-siyana nenzira yakarongeka uye nekukurumidza mumhando dzese dzezvinhu zvinokosheswa, kubva padambudziko remamiriro ekunze uye kusaenzana kuri kuwedzera kusvika pakutonga kwetekinoroji dziri kubuda. 

Saka Dare reSainzi rePasirose pamwe chete nemasangano ayo mazana maviri nemakumi mashanu ari muzvidzidzo zvesainzi yezvisikwa neyemagariro evanhu vanodana Munyori Mukuru weSangano reNyika kuti aise sainzi senzvimbo huru yekutonga kwepasi rose. 

UN yakaratidza zvinogoneka kana sainzi nekudyidzana kwenyika dzakawanda zvikashandira pamwe chete. IPCC ichiri imwe yenzvimbo dzakakosha zvikuru dzesainzi-mutemo dzakambovakwa. Bhodhi reSainzi Advisory reSecretary-General rakavandudzwa munguva pfupi yapfuura rakaratidza kushanda nesimba mukusimudzira kunzwisisana pakati pevatungamiriri veUN. Asi ruzivo rwesainzi runoramba rwuri ad hoc pfungwa dzekuita sarudzo, uye mukana wekuwana ruzivo rwesainzi unoramba usina kuenzana muNyika Dzenhengo. 

Mipata iyi iri kuwedzera panguva chaiyo apo matambudziko epasi rose anoda kushandira pamwe kwakadzama kwesainzi, sezvo hurumende dzichiwedzera kuona kushandira pamwe kwenyika dzese kuburikidza nepfungwa dzekuchengetedza, dzichiona ruzivo rwakagovaniswa semutoro wehurongwa kwete sepfuma. Munzvimbo iyi, basa reUN senzvimbo yakavimbika uko kushandira pamwe kwesainzi kunopfuura kupatsanurwa kwezvematongerwo enyika kunova kwakakosha zvikuru - uye kushandira pamwe pakati peUN nenharaunda yesainzi yepasi rose kunogona, uye kunofanira, kudzika. 

ISC inoona zvinhu zvitatu zvinogona kuitwa neMunyori Mukuru anotevera kuti asimbise sainzi zvakadzama muhurongwa hweUN:  

Chekutanga, simbisa nzira dzinoshandiswa neruzivo rwesainzi pakuita sarudzo padanho repasi rose. Mamiriyoni emasayendisiti, zviuru zvemasisitimu eruzivo rwechivanhu, uye marudzi matsva esainzi yevagari pamwe chete vanomiririra ruzivo rwakakura, rusina kushandiswa zvakakwana. Chiri kushaikwa inzira dzinoshanda, dzakarongwa dzekuita kuti ruzivo irworwo ruve nyore uye rushande kune ese Nhengo dzeNyika. Izvi zvinoreva kugadzirisa zviripo zvechigarire uye zvechigarire. ad hoc Nzira dzekupa mazano dzeUN uye kugadzira dzimwe itsva dzekuvaka nzira dzesainzi-mutemo dzinogona kushandura ruzivo nekutsvagisa kuita chiito chakarongeka chepasi rose.  

Chechipiri, isa sainzi yemagariro evanhu pakati pekuedza kweUN kunzwisisa, kutarisira uye kupindura shanduko. Zvidzidzo izvi zvakakosha pakunzwisisa zvinorehwa netekinoroji nekuvandudzwa kwevanhu zviri kuchinja nharaunda nekukurumidza kupfuura zvinogona kugadziriswa nemasangano. Hatigone kuzvishandisa tisina kufungisisa nezvetsika uye kuona zviri mberi zvinodiwa kuti tifungisise mabhenefiti azvo pamwe nenjodzi mbiri dzekushandisa dzazvinogona kukonzera. Kuve nechokwadi chekuti hurongwa hwepasi rose hwekutarisira hunoenderana nezviitiko izvi ndeimwe yemabasa akakosha achagarwa nhaka neMunyori Mukuru anotevera.  

Chechitatu, tsigira mukana wekuwana ruzivo wakarurama uye wakaenzana sechiratidzo chaicho chevimbiso yekutanga kweUN. Ruzivo ndechimwe chezvinhu zvishoma zvinokosheswa kana zvikagovaniswa - asi kugona kugadzira ruzivo nekubatsira mukuita sarudzo pasi rose kunoramba kusina kuenzana zvakanyanya. Kuti zvikwanisike kuita sarudzo dzakasimba dzakavakirwa pauchapupu, zvakakosha kuti nyika dzine mari shoma nepakati dzive neruzivo rwesainzi rwakaenzana, mikana yekuparadzira ruzivo rwadzinowana, uye nzira dzine musoro dzekupa hunyanzvi hwadzo muhurukuro dzezvematongerwo enyika. Kodzero yekutora chikamu uye kubatsirwa nekufambira mberi kwesainzi inoonekwa pasi rose sekodzero yevanhu. Kuziva kodzero iyi kunoda kuchengetedza rusununguko rwesainzi uye kukurudzira nharaunda umo masayendisiti anogona kushanda pamwe chete, kutaurirana uye kuchinjana ruzivo kuburikidza nemiganhu. 

Zvimwe zvezvibudiriro zvikuru zvemakumi emakore achangopfuura zvakabva kumasayendisiti nevanoita mitemo vachishanda nechinangwa chimwe chete: kubvisa chibhokisi, kubvisa zvinhu zvinoparadza ozone uye kuongorora majini evanhu. Izvi zvaisava tsaona; zvaive chibereko chekuzvipira kwakasimba kwesangano kusainzi senzvimbo yepasi rose. Kuzvipira ikoko kuchiri kutsigirwa neveruzhinji. Vagari vemunyika makumi matanhatu nemasere ripoti kuvimba zvakanyanya nenyanzvi dzesainzi uye vanoda kuti vabatanidzwe zvakanyanya mukuumba mitemo. Iyi ndiyo hwaro hunofanira kuvakirwa naMunyori Mukuru anotevera. 

Nekugadziriswa kweUN80 kuri kuitwa uye kutariswa kuri kuenderera mberi nehurongwa hwekuvandudza mushure megore ra2030, gwaro idzva rinopa mukana chaiwo wekuisa sainzi sechinhu chisingaperi chezviito zveUN - kwete chete senzvimbo inoshevedzwa munguva dzenjodzi, asiwo senzvimbo inogara iripo yehungwaru hwese hunoda matambudziko epasi rose. 

Sesangano guru pasi rose rinounganidza masangano esainzi, maacademy nenharaunda dzekutsvagisa muzvikamu nematunhu, International Science Council yakagadzirira kutsigira Munyori Mukuru anotevera uye kushanda semubatsiri anovimbwa pakati pehurongwa hweUN nenharaunda yesainzi yepasi rose mukuvaka kushandira pamwe kwakagadzirwazve kwenyika dzakawanda kwatinovimba nako tese.  


Gara uchiziva nezvetsamba dzedu dzenhau