Sign up

10 ruzivo rutsva musainzi yemamiriro ekunze

Nyika kabhoni inonyura haigone kuramba ichikwira, nepo tembiricha iri kukwira ichiparadzira chirwere uye ichityisidzira mari - inoyambira mushumo mutsva neFutureEarth, World Climate Research Program uye Earth League.

Masikirwo epasi kabhoni anonyura ari kusvika kumiganhu yakaoma, achitora mhepo shoma pane yaitarisirwa sezvo makumi emakore ekushanduka kwemamiriro ekunze akanetesa kugona kwavo.

Nature-based carbon ekubvisa mapurojekiti zvakare ari panjodzi; kushanduka kwemamiriro ekunze kuri kukanganisa kuvimbika kwavo kwenguva refu uye kugona kuchengetedza, uye kunyangwe kutumirwa kwakakura kwekubvisa kuchidikanwa, zvinogona kutyisidzira kuchengetedzwa kwechikafu uye kusiyana-siyana kwezvipenyu. Vachitanga pamberi peCOP 30, masayendisiti anoyambira mumushumo mutsva, kuti zvinangwa zvemamiriro ekunze pasi rose zvino zvinogona kutarisana nezvipingamupinyi zvikuru.

Yakatangwa nhasi nevanopfuura makumi manomwe vesainzi vane mukurumbira pasi rose kubva kunyika makumi maviri neimwe, gore negore gumi New Insights muClimate Science (10 Manzwiro Matsva) mushumo unoratidza kuti kunyura kwepasi kusina kusimba, kunyanya masango nevhu muNorthern Hemisphere, kunotyisidzira kukanganisa fungidziro yemazuva ano yekuburitsa uku ichiwedzera kudziya kwepasi. Kunyange gungwa, kumwe kunyura kunokosha nokuda kwekabhoni uye kupisa, riri kunyura kabhoni dhayokisaidhi shoma, ukuwo mafungu emvura anopisa anowanzoitika uye anoparadza zvinhu zvipenyu nemararamiro emumhenderekedzo yegungwa.

Kunyangwe zvakakurumbira kubviswa kwekabhoni dioxide kunopa mhinduro kuchengetedza nekuwedzera kunyura kwekabhoni, chirevo chinoratidza kuti kuendesa kwakakura kwekubvisa kwakavakirwa pazvisikwa kunogona kuuya nemubhadharo wekuchengetedza chikafu uye kusiyana-siyana kwezvipenyu, sezvo mapurojekiti aya achikwikwidzana nezvose zvenzvimbo. Chirevo ichi chinosimbisa kuti tarisiro yekubviswa-kwakavakirwa kabhoni kubviswa zvinodarika izvo zvino mapurojekiti uye kunyura kwechisikigo kunogona kuunza. Zvinoenderana nesainzi "novel", kana tekinoroji-yakavakirwa, kubviswa kunodiwa pamwe chete nekudzika kwakadzika emission kucheka kuti kosi.

Chirevo ichi chinowonawo kuti misika yekuzvidira kabhoni yekiredhiti, umo mapurojekiti ekubvisa kabhoni anogona kushanda, anonzi seimwe mhinduro inogona kuitika, asi anotsungirira nyaya dzekuvimbika uye dzinoda mabhenji akasimba uye mazinga emusika kuti ave nechokwadi chekuvimbika.

Tagara tichivimba nemasango nevhu kuti tichenese kabhoni yedu chinyararire - asi kugona kwavo kuri kushomeka. Izvi zvinoreva kuti tinogona kunge tichitarisira pasi gaka rehutsi pamwe nekumhanya kwekudziya kwemangwana.

Sabine Fuss, mutungamiri wedhipatimendi kuPotsdam Institute for Climate Impact Research uye nhengo yebhodhi rekunyora..

Chirongwa chakabatana cheRamangwana Renyika, The Earth League, uye World Climate Research Program, iyo 10 New Insights shumo inoburitsa kufambira mberi kwesainzi yemamiriro ekunze kubva mumwedzi gumi nemisere yadarika kusvika kumiono yakapfupikiswa, ichishanda sechinhu chakavimbika chevagadziri vemitemo. Izvo zvinouya apo vanotaurirana vachigadzirira COP30, nguva yakakosha makore gumi mushure meChibvumirano cheParis uye pakati pemafungu matsva emamiriro ekunze anotariswa kubva kunyika dzepasirese. Sezvo kutenderera kwazvino kweNationally Determined Contributions (NDCs) kuri kubuda, uye kusahadzika kwemamiriro ekunze kuri kuwedzera, nyika hadzigone kuenderera mberi nekuronga ruzivo rwechinyakare.

Nhaurirano dzemamiriro ekunze dzinofanirwa kutungamirwa nesainzi, uye iyo 10 New Insights inopa pfupiso yakanakisa yezvichangobva kuitika musainzi yemamiriro ekunze. Maonero aya anopa humbowo hukuru hwekuti tiri mumamiriro ekunze ekukurumidzira, izvo zvinoreva kuti COP30 inofanirwa kunge iri COP yekushandisa - hatichakwanisa kuwana zvivimbiso zvitsva pasina kupihwa. Chinangwa chevagadziri vemitemo chinofanira kunge chiri pakucheka utsi zvine hunyanzvi, kuchengetedza nekudzoreredza zvisikwa, nekusimbisa masisitimu anotitsigira.

Johan Rockström, sachigaro-mubati weThe Earth League uye inhengo yedare renhau rekunyora.

Mamwe manzwisisiro emushumo uyu anoongorora zvinhu zvinokonzeresa kudziya kwerekodhi kwa2023 na2024, nekupisa kwakanyanya kuchiisa kudzvanyirira kusati kwamboitika pazviwanikwa zvemvura yakachena, hutano hwevanhu uye mararamiro. Tsvagiridzo nyowani yakaitwa mumushumo inoratidza kuti kukwira kuri kuita tembiricha kuri kudzikisira mazinga emvura yepasi, kwakakosha munzvimbo zhinji dzekurima. Kuchinja kwemamiriro ekunze kuri kuwedzerawo kupararira kwezvirwere zvinoparadzirwa neumhutu zvakadai sedengue fever, sezvo tembiricha yakakwira ichiwedzera nzvimbo inogara tumbuyu.

Mushure mekuona kubuda kukuru kwedengue pasi rose gore rapfuura, masisitimu ehutano ari pasi pekunetseka kukuru. Zvakawanikwa zvakasanganiswa mumushumo we10 New Insights chiyeuchidzo chakasimba chekuti hapana munhu akadzivirirwa nekukanganisa kwekushanduka kwemamiriro ekunze - mhedzisiro yacho ndeyepasirese, yakabatana, uye yatove pamusuwo wedu.

Kristie Ebi, purofesa wezvehutano pasi rose paYunivhesiti yeWashington uye inhengo yedare renhau rekunyora.

Pamusoro pehutano hwevanhu, chirevo chinotsanangurawo kuti kushushikana kwekushisa kuri kufambisa sei kudzikira kwakanyanya mukugadzirwa kwevashandi, kukanganisa mihoro uye zvichikonzera kusagadzikana kwehupfumi. Semuyenzaniso, 1°C chete yekudziya inotarisirwa kuisa vanhu vanopfuura mamirioni mazana masere munzvimbo dzinopisa kumatunhu asina kuchengetedzeka ekushushikana kwekupisa, zvichigona kuderedza maawa avo ekushanda ne50%.

Pakupedzisira, mushumo wegore rino unoratidza kuti dzinenge njodzi huru dzemamiriro ekunze dzinobva pane chimwe chikonzero - kutadza kudzikisa kuburitswa nekumhanya uye nechiyero chinodiwa. Kuvimba nezvisikwa uye misika chete hazvizogadzirisi dambudziko. Rekodha-kutyora tembiricha muna 2023 na2024, kukurumidza kudziya kwegungwa, uye kukura kuomarara kwezvipenyu nenharaunda zviratidzo zvese zvekunonoka kuita. Mharidzo yeCOP30 haina kujeka: sainzi yakajeka, mhinduro uye zvisingakwanisi zvinozivikanwa, uye ino ndiyo nguva yekuunza.

Rondedzero yakazara ye10 maonero

  1. Rekodha kudziya 2023/24: Humbowo pane vatyairi vari shure kwekusvetuka kwekushisa kwepasirese kunoratidza kukurumidza kukwira kwekudziya kwepasi.
  2. Kuwedzera kudziya kwegungwa+
  3. Dzvinyirira pasi carbon sinks: Global land carbon sinks iri kuratidza zviratidzo zvekunetsekana sezvo pasi rinoramba richidziya.
  4. Mamiriro ekunze-zvipenyu zvakasiyana-siyana: Kurasikirwa kwezvipenyu zvakasiyana-siyana uye kushanduka kwemamiriro ekunze zvinosimbisana mukusagadzikana.
  5. Kuderera kwemvura yepasi: Kuchinja kwemamiriro ekunze kuri kukurumidza kupera kwemvura yepasi, kuwedzera njodzi kune zvekurima nekugara mumadhorobha.
  6. Dengue inokonzerwa nemamiriro ekunze: Kuwedzera tembiricha kuri kuita kuti humhutu hunoparadzira dengue huve hwakanaka, izvo zviri kuita kuti chirwere ichi chipararire munzvimbo uye kusimba kwayo.
  7. Migumisiro pakubudirira kwevashandi: Kuwedzera kupisa kunetseka kunofungidzirwa kuderedza maawa ekushanda uye kubuda kwehupfumi.
  8. Kuyera kubvisa carbon dioxide (CDR): Kuyera CDR zvine hungwaru kwakakosha, asi nekutarisa kune yakaoma-kubvisa-kubvisa utsi uye kudzikisira overshoot yemamiriro ekunze.
  9. Carbon musika wekuvimbika matambudziko: Kusimbisa zviyero uye kubuda pachena mumisika yekabhoni yekuzvidira kunodiwa kuve nechokwadi chekudzikisa mabhenefiti chaiwo.
  10. Misanganiswa yemitemo inoshanda: Nehungwaru akagadzirwa masanganiswa emitemo anoshanda kupfuura nhanho imwe chete mukuwana zvakadzika uye zvekusingaperi emission cuts.

About Future Earth: Future Earth network yepasi rose yevatsvaguri vari kugadzira nekugadzira ruzivo kuti vatsigire shanduko yekusimudzira. Nekutarisa kwakasimba pamaitiro-akavakirwa masisitimu, Ramangwana Pasi rinotsvaga kudzamisa manzwisisiro edu ePasi masisitimu akaomarara uye masimba evanhu pane akasiyana dzidziso uye kuwedzera kunzwisisa uku kusimbisa humbowo-hwakavakirwa marongero uye marongero ebudiriro inoenderera.

About The Earth League: The Earth League mubatanidzwa wepasi rose wemasangano uye nhengo dzega dzega, dzinoshanda pamwe chete kugadzirisa nyaya dzakadai sekushanduka kwemamiriro ekunze, kupera kwezviwanikwa, kuparara kwevhu, kushomeka kwemvura, uye kuchengetedzwa kwechikafu. Ndichiri kugadzirisa matambudziko aripo uye ari kubuda akagadzirwa nekushandisa zviwanikwa kupfuura kugona kwepasi redu, iyo Earth League inoongorora kuti matambudziko anogona kutarisirwa sei nekudziviswa kuburikidza nekuita hunyanzvi uye hunyanzvi.

Nezve World Climate Research Program (WCRP): WCRP inoronga uye inotungamira tsvakiridzo yemamiriro ekunze epasi rose kukudziridza, kugovana, uye kushandisa ruzivo rwemamiriro ekunze izvo zvinobatsira mukugara zvakanaka kwevanhu. WCRP inotaura nezvesainzi yemamiriro ekunze akakurisa uye akaoma kunzwisisa kuti agadziriswe nenyika imwe chete, sangano, kana hunyanzvi hwesainzi. Kuburikidza nekudyidzana kwesainzi pasi rese uye kudyidzana kwakabudirira, WCRP inobatsira kutungamira nzira mukunzwisisa zvakakosha zvemamiriro ekunze uye mukuona kudyidzana kwayo nezviitwa zvevanhu.


Gara uchiziva nezvetsamba dzedu dzenhau