Sign up

Sainzi diplomacy: kubva kuUtopia kusvika kuPragmatism

Kusasimba kuri kukura kwekudyidzana kwenyika dzakawanda kuri kumanikidza nzira itsva dzekugadzirisa kusawirirana nematambudziko epasi rose, uye diplomacy yesainzi yakagadzirira kutamba basa rakakosha zvakanyanya, anonyora kudaro Sir Peter Gluckman.

Ichi chinyorwa chakanga chiri yakatanga kubudiswa mu Magazini yeERC neEuropean Research Council.


Author:

Sir Peter Gluckman

Sir Peter Gluckman

Mutungamiri weISC, Muzvinafundo Anoremekedzwa Emeritus ONZ KNZM FRSNZ FRS

Sir Peter Gluckman

Kunyange hazvo kusawirirana kuripo muUkraine, Middle East nedzimwe nzvimbo kuri iko kunonyanya kutariswa nepfungwa dzezvemagariro evanhu nedzezvematongerwo enyika, shanduko huru munzira iyo nyika dzinoonana uye kuti dzinodyidzana sei dzakaitika kwenguva yakati. Hurongwa hwenyika dzakawanda hwaratidza kuti hahukwanisi kugadzirisa nyaya dzehupenyu dzakadai sekusawirirana kana kufambira mberi kwenyaya dzepasi rose. Kushandisa diplomacy yesainzi nenzira inoshanda kuchawedzera kukosha mukugadzira nzira yekufambira mberi. 

Hukama hwechinyakare nekushingaira kwemapurojekiti epasi rose zvakatsiviwa nekutarisa zvakanyanya uye kwekutengeserana pazvinhu zvinodiwa nenyika munyika ine misiyano yakawanda. Mitemo yakavakirwa pamitemo mushure meHondo Yenyika II yehukama hwepasi rose nekudyidzana kwave kusisina simba. Kune maonero akasiyana pamusoro pezvingatevera.  

Panguva imwe chete, zvisinei, kwave nekufarira kuri kukura mukana wesainzi diplomacy (pfungwa ine zvazvinoreva zvakasiyana uye zvinosimbiswa kune vanhu vakasiyana). European Commission nenyika dziri nhengo dzeEuropean Union, nyika dzepasi rose dzekumaodzanyemba, nenzvimbo dzakawanda dzedzidzo dziri kupa sainzi diplomacy mukurumbira wakakura.  

Sainzi nedhipuroma zvagara zviripo kwenguva yakareba munyika dzepasi rose. Asi pane kusawirirana pakati pesainzi nedhipuroma, izvo zvakawanda zvacho zvakakurukurwa pamisangano yazvino muDelhi sechikamu cheRaisina Dialogue, kana kuti pamwe chete ne 

Sainzi nedhipuroma zvinobva mutsika mbiri dzakasiyana zvikuru. Sainzi inonyanya kugadzirisa kusawirirana kuburikidza nekuongorora data neuchapupu hwakasimba; dhipuroma inonyanya kuchengetedza zvido zvenyika kuburikidza nenzira dzerunyararo dzinosanganisira kutaurirana nekukurukurirana. Zviri pachena kuti mashandisirwo acho akaoma uye ane hunhu hwakasiyana.  

Hurukuro dzichangoburwa muDelhi dzaida kugadzirisa nyaya chaidzo dziripo pakati pesainzi nedhipuroma. Masayendisiti anotarisira kuti vamiriri vedzimwe nyika vanogona kuvabatsira nenzira dzakasiyana-siyana, kunyanya mukushandira pamwe kwenyika dzese. Asi vamiriri vedzimwe nyika havaoni izvozvo sedhipuroma riri kushanda kunze kwekunge panguva imwe chete richisimudzira zvido zvenyika dzavo.

Sainzi mutauro unoshandiswa nevanhu vose - asi munyika isina kugadzikana, tsika dzayo dziri kuramba dzichibatanidzwa mukuchengetedza, hupfumi uye zvido zvepasi rose.

Sainzi mutauro unoshandiswa nevanhu vose. Zvisinei, sezvo sainzi, tekinoroji, hupfumi, kuchengetedzeka uye zvido zvepasi rose zvave zvichibatanidzwa zvakanyanya, maitiro evamwe masayendisiti asina njere panyaya dzepasi rose ave pachena. Chokwadi ndechekuti ruzhinji rwemabhizinesi esainzi emazuva ano anotungamirwa nezvido zvehurumende mukuchengetedzwa uye/kana mhedzisiro yehupfumi. Asi chokwadi ichocho chinoramba chiri pachena hachiiti kuti chive chitsva - sainzi yagara iine vatsigiri vayo - kungave kubva kuhurumende, rubatsiro kana indasitiri. 

Sainzi pachayo iri kutarisana nematambudziko ayo, kunyanya kuona kuti nyika dzese dzinoshanda pamwe chete munzvimbo dzakawanda dzakakosha dzezvakatipoteredza nemagariro evanhu. Zvichienderana neruzivo rwakazara, nzvimbo yesainzi yechinyakare senzvimbo yechokwadi inowanzorambwa kana kuvhiringidzwa nemaune. Munyika yedemocracy, kupatsanurana kwevanhu uye kupopurika kwevanhu kwakakonzerwa nekurasikirwa nekuvimbana nemasangano anosanganisira sainzi. Sainzi mumamiriro ezvinhu aya yave nzvimbo yekubata zvematongerwo enyika, kunyanya kana ikatarisana nezvido zvine simba. Semuenzaniso, sainzi inoedza kugadzirisa chokwadi chiri muhurongwa hwakakura hwekuchengetedza. Asi sezvo hurongwa uhwu huchionekwa sehunopesana nezvido zvehupfumi zvenguva pfupi, hunogona kukanganisa kufambira mberi kunodiwa munzvimbo dzakadai sekushanduka kwemamiriro ekunze.  

Panguva imwe chete, diplomasi yepamutemo neyechinyakare inoita seyakanyanya kusiyiwa parutivi. Hukama hwenguva refu huri kutsiviwa nekudyidzana kwenguva pfupi. Sainzi haigone kudzivirirwa kubva mukunetsana kwakadaro; dambudziko resainzi nderekuti ingaite sei kuti ienderere mberi sechipo chepasi rose munguva dzazvino dzisina kugadzikana.

Sainzi, diplomacy uye zvido zvenyika zvakabatana zvikuru - nyika inofanira kushandisa hukama huripo pakati pavo.

Makore gumi apfuura muna 2015, zvibvumirano zveParis, Agenda 2030, Zvinangwa zveSustainable Development (SDGs), uye Sendai Framework for Disaster Risk Reduction, zvese zvakaratidza kuti sainzi yepasi rose nezvido zvepasi rose zvaiita sekunge zviri kuenderana. Asi mumakore akatevera zvakawanda zvakachinja, zvichikanganisa sainzi nediplomacy. Izvi hazvirevi kuti tinofanira kukundwa. Asi tinofanira kuziva kuti sainzi, diplomacy nezvido zvenyika zvakabatana zvikuru. Chinodiwa nenyika ndechekushandisa kubatana kuri pakati pavo. Izvi zvinoda vanhu vane hunyanzvi hwekufamba netsika dzakasiyana uye pfungwa dzavo dzakasiyana.   

Kufambira mberi paSDGs kwave kuchiodza mwoyo. Asi sezvatinosvika mugore ra2030, kudiwa kwekuvaka simba rekugadzirisa nyaya dzine chekuita nepasi rose kana dunhu kuchiri kukurumidzirwa. Sezvo chirongwa ichi chichida chibvumirano chezvematongerwo enyika, dambudziko riripo nderekunyengetedza hurumende dzenyika kuti zviri mukuzvifadza kwadzo kushanda pamwe chete.  

Rudzi rwenyaya dzakadaro dzinofarirwa nevanhu vose rwakawedzera kubvira muna 2015. Kunyanya, huwandu hwematekinoroji akadai sekutaurirana, AI, quantum uye synthetic biology hunoumba seti itsva yenyaya dzepasi rose. Mazhinji ematekinoroji aya kana kushandiswa kwawo hazvigone kudzorwa mukati memiganhu yenyika. Kugadzirisa kushandiswa kwawo kunoomeswa nemakambani makuru ane zvido zvavo.  

Pane zvikonzero zvakawanda nei nyika ichifanira kuvakazve nzvimbo yekushandira pamwe chete pasi rose. Kusawirirana, shanduko yemamiriro ekunze, denda, uye kukanganisa kwetekinoroji inoparadza magariro evanhu inongova mienzaniso iri pachena apo zvido zvenharaunda dzesainzi nedzezvematongerwo enyika zvinopindirana. Kudiwa kwenzira yekubatana kuri pachena. Kunyange zvakadaro, kugona kuita izvozvo, tichifunga nezvezvematongerwo enyika, matambudziko emari, uye zvematongerwo enyika akapatsanuka munyika dzakawanda, zvinonetsa zvikuru.   

Basa remasangano asiri ehurumende mukukurukurirana kwesainzi harigoni kufuratirwa.

Mumamiriro ezvinhu aya, basa remasangano asiri ehurumende akadai seInternational Science Council harigoni kufuratirwa. Chero bedzi vachitarisana nenyaya dzine mvumo yekubatanidzwa muhurongwa hwakajeka, vachiziva mamiriro ezvinhu akaoma zvikuru anodiwa shanduko, vanogona kupa mipiro yakakosha. Kunze kwekuedza kuri pachena kugadzira nzvimbo isina kwayakarerekera yekukurukurirana kwenyika dzakasiyana kana kutsigira sainzi panyaya dzepasi rose, vanogona kugadzira nharaunda kana kuunganidza hwaro hweuchapupu hunoita kuti zvive nyore kuti hurukuro yenyika nedzepasi rose dzivakwe.  

Semuenzaniso, pamberi pekugadzwa kweMunyori Mukuru weSangano reNyika, sangano resainzi repasi rose rinogona here kuronga nzira iri mberi inodzivirira matambudziko ari mukati meSDGs? Tinogona here kutsanangurira vagari zviri nani kuti nei kufunga kwenguva refu kuchidikanwa? Tinogona here kutsanangura kuti nzira yekubatana kwenyika dzakawanda haifanirwe kukanganisa zvido zvenyika? Tinogona here kugadzira hurongwa hwechiito chekushandira pamwe chinoonekwa sechisina pfungwa dzakawanda uye chinoshanda zvakanyanya muzvinangwa zvayo uye mukuita kwayo?  

Ko masayendisiti nevamiriri vedzimwe nyika vanogona kuva vadyidzani vakuru here? Chokwadi ndechekuti nyika yakazara nezvinhu zvakasiyana-siyana uye izvozvo zvinoratidzwa mukati uye pakati penyika dzinosvika mazana maviri pasi rose. Sainzi nekukurukurirana zvese zvakajaira kugadzirisa matambudziko nenzira dzazvo. Asi pakupedzisira, hurukuro dzesainzi dzinofanira kutanga nekutarisa zvido zvenyika, kunyangwe dziine zvinangwa zvedunhu kana zvepasi rose, zvikasadaro dzinogona kukundikana. 

Chinangwa chenguva refu chesainzi diplomacy chinofanira kunge chiri chekushandisa sainzi kubatsira mukuderedza kusawirirana munyika iri kuchinja nekukurumidza uye isina kugadzikana. Pokutangira panofanira kunge paine kunzwisisana kukuru kwekuti sainzi nediplomacy zvinogona kubatsirana sei. Pamwero wega wega dhipatimendi rezvekunze rinoda kuvapo kwakatsanangurwa uye pachena kwehunyanzvi hwesainzi diplomacy. Zvinofanira kunge zvinopfuura kungofungidzira. Kunze kweEurope izvi zvinosuwisa kuti zvinongoramba zvakadaro munyika shoma chete. 


Gara uchiziva nezvetsamba dzedu dzenhau