Mumagazini ino, tine chinyorwa cheCrossref chinoratidza basa "risingaonekwe" remetadata mukugadzira ramangwana rekuongorora tsvakurudzo. Sezvo nharaunda ichipfuura metrics dzakavakirwa pajenari, chinyorwa ichi chinoratidza kuti sei data riri nani nezvetsvagurudzo richikosha pakuziva huwandu hwakazara hwemipiro yedzidzo.
Panobva: nei metadata yemhando yepamusoro ichikosha pakugadzirisa ongororo yekuongorora
Nezvomunyori:
Rocio Gaudioso Pedraza ndiye Maneja weKubatanidzwa kweVanhu kuCrossref. Ane ruzivo mukugadzirwa nekuongorora mitemo yesainzi, anoshanda nenharaunda yevanopa mari yeCrossref kuti aone mukana wekuwana metadata yemari yakavhurika kuti ibatsire kuzadzisa zvipikirwa zveOpen Science.
Nharaunda yevaongorori iri kuchinja maitiro ekuongorora vaongorori nemipiro yavo. Zvirongwa zvakaita se Dhora, CoARA, Uye Leiden Manifesto vari kukurudzira masangano kuti ave nemaonero akazara emabasa ekutsvagisa. Asi kushandura misimboti iyi kuita zvinodiwa kunoda chimwe chinhu chinowanzo furatirwa: zvivakwa zvakasimba zvemetadata.
Chii chiri mungozi?
Kuchinja kwetsika kunodiwa pakugadzirisa ongororo yekutsvagisa kungangove chinhu chakaoma zvikuru pakuchinja uku. Sezvo nharaunda iri kufambira mberi pakukoshesa zvakasiyana-siyana zvezvabuda zvakaita sedatasets, software, policy reports kana peer-reviews, tinosangana nerimwe dambudziko: kunyora, kutevera, uye kugovera ruzivo urwu nenzira yakajairika uye yakavimbika.
Pasina zvivakwa zvakasimba zvemetadata, tinorasikirwa neruzivo rwakakwana runodiwa kuti tiongorore huwandu hwese hwezvabuda mukutsvagisa uye, zvakanyanya, hukama huripo pakati pazvo: mari iri muchinyorwa, mabasa evanopa ruzivo padhatabhesi, ndiani akaongorora chinyorwa chekutanga. Kuongorora kutsvagisa kunobudirira kunoda metadata inotiudza kwete chete zviripo, asi kuti zvinobatana sei, ndiani akagadzira, uye kuti chinangwa chazvo ndechei.
Metadata senzira dzekuvimba nadzo dzeruzivo
Crossref isangano risiri rekutsvaga purofiti rine chinangwa chekuita kuti kutsvagisa kuve nyore kuwana, kutaura, kubatanidza, kushandisazve, uye kuongorora. Nhengo dzinonyoresa metadata nezvezvinhu zvekutsvagisa kubva kuzvinyorwa uye zvakadhindwa kusvika kumaseti edata, ongororo dzevezera, mari, uye software. Pamwe chete, izvi zvinoumba dhairekitori reCrossref, chiono cheCrossref chechinyorwa chakabatana, chakavhurika chedzidzo uko poindi yega yega yemetadata inopa mamiriro ezvinhu uye zvinongedzo kune zvimwe zvirimo.
Sekuongorora kwekutsvaga kwekuvandudza nharaunda, mapuratifomu anoona magirafu eruzivo anovimba nemetadata yakazara, yemhando yepamusoro, yakatorwa kubva muzvivakwa zvakavhurika zvakaita seCrossref. Pasina metadata, mubatanidzwa wekutsvagisa haugone kuita zvinodiwa nekuvandudzwa. Pamwe chete nenhengo dzedu 24,000, munyika 166, tinotarisira metadata iyi pamwe chete, tichiita kuti Crossref's Kutevedzera mitemo yePOSI zvivakwa hwaro hwakasimba uye hunokura hwekutaurirana kwekutsvaga.
Kubva padzidziso kusvika pakuita
Isa metadata zvichienderana nedhizaini. Nekuisa pfungwa dzemetadata muchikamu chekutanga chekugadzira mapurojekiti, vanotsigira vanogona kuve nechokwadi chekuti zvabuda mukutsvagisa zvinoonekwa, zvinobatanidzwa, uye zvakagadzirira kuongororwa kwakawanda kupfuura zviyero zvechinyakare kana nguva yasvika. Barcelona Declaration uye kunyoresa metadata yemari kuburikidza nemasisitimu akaita seCrossref Sisitimu yekubatanidza Grant, as NWO uye FWF zvaita.
Tora uye tsigira zvivakwa zvakavhurika. Kuisa mari muzvivakwa zvinotungamirwa nenharaunda kunoshanda uye inyaya yekuvimbika. Sezvo vanopa mari vachida kuti vanopihwa mari vashande pachena uye nyore kuwana ruzivo, vanogona kuongorora kuita zvimwe chete nekuvhura nekugovana ruzivo rwavo rwemari. Kuenzanisa uku kwemitemo-maitiro ekugadzirisa kunoita kuti kuongororwa kwakaenzana kuve kwakawanda uye kunoratidza kuzvipira kune sainzi yakavhurika, kuve nechokwadi chekuti munhu wese munharaunda anogona kuwana ruzivo rwakavakirwa pakuongorora kwakakosha uye sarudzo, kuitira kuve pachena uye kuzvidavirira.
Zvinoda kutarisirwa kwemetadata muhupenyu hwese hwepurojekiti. Vanopa mari vanofanira kuvaka kugadziriswa kwemetadata muchibvumirano cherubatsiro uye kugovera zviwanikwa zvekuchengetedza nguva dzose, vachiona kuti metadata inoramba iripo uye yakakodzera chinangwa kubva pakutanga kusvika pakuchengetedzwa kwenguva refu.
Mutoro wakagovaniswa, purofiti yakagovaniswa
Metadata ingaita seyakarongwa isingaoneki mushure mekutaurirana kwevadzidzi, asi ndiyo tambo inokosha inobatanidza mipiro yakasiyana-siyana yekutsvagisa yatinotsvaga kuziva. Kana vanopa mari, masangano, vaongorori, nevanopa zvivakwa vachizvipira kune tsika dzepamusoro dzemetadata, zvinoita kuti pave neshanduko huru mukunzwisisa kwedu uye kupa mibairo pabasa revadzidzi.
Nekudyara mari mumhando yemetadata nhasi, kuburikidza nemutemo, maitiro, uye kutora chikamu muzvivakwa zvakavhurika, tinoisa hwaro hwetsika yakajeka uye inoenderana netsika dzesainzi dzakavhurika. Kugadziriswa kwatinotsvaga kuri pedyo, asi kunoda kuti tese tizive kuti metadata haisi pfungwa yekupedzisira; ndiyo nzvimbo chaiyo yatinovaka sisitimu iri nani.
Disclaimer
Ruzivo, maonero uye kurudziro zvinoratidzwa mumablog edu evaenzi ndeaya emunhu anobatsira, uye hazvireve hazvo hunhu uye zvinotendwa neInternational Science Council.
Kuvandudzwa kwazvino mune sainzi yakavhurika
- Kambani yeInvest in Open Infrastructure yawana $600,000 yekuchengetedza data resainzi rakakosha kubva mukurasikirwa kusingaperi mukutarisana nekutyisidzira kuri kukura kwezvematongerwo enyika kusvika kuruzivo rwunowanikwa pachena.
- Mushumo weGore Negore weCenter for Open Science 2025 inoratidza kuwedzera kwe47% kwevaongorori vachishanda zvizere nemabasa ekushanda kwesainzi yakavhurika, pamwe chete nekuwedzera kwekubatanidzwa kwemitemo, kudzidziswa kwenharaunda, uye zvirongwa zvekuwedzera kweEurope.
- eLife yawana £2.4m kubva kuWellcome kuti ivandudze zvivakwa zvekuburitsa pachenaMari iyi ichatsigira eLife Pathways, chirongwa chitsva chekuvaka matekinoroji ekuburitsa mabhuku akasununguka, nekubatsirana kwekutanga kwakatarisana nekubatsira majenari, kunyanya muGlobal South, kugadzira mafaira ezvinyorwa zvekutsvagisa zvinoenderana nezvinodiwa.
- National Institute of Informatics yeJapan yaburitsa vhezheni yebeta yeJapan Open Science MonitorYakagadzirwa neFrench Open Science Monitor, puratifomu itsva iyi inoshandisa data rakavhurika kuti ione uye itevedzere kufambira mberi kwekuwana pachena mabhuku ekutsvagisa echiJapan, nehurongwa hwekuwedzera kune data rekutsvagisa nesoftware.
- arXiv ichava sangano risingabatsiri rinozvimiririra mushure memakore makumi matatu nemashanu pasi peCornell UniversityPuratifomu iyi iri kupatsanurwa kubva kuCornell University kuti ikwanise kusimudzira tekinoroji nekukurumidza, kushanduka-shanduka kwesangano, uye kugara kwenguva refu mune zvemari, uye ikozvino iri kutora mukuru wayo mukuru wekutanga.
- China yaburitsa hurongwa hwekushanda pamwe chete kwesainzi yepasi rose, ichivhura nzvimbo huru kune vaongorori vepasi roseChirongwa ichi chinopa China mukana wekuita mapurojekiti gumi makuru esainzi nenzvimbo, kusanganisira masisitimu ekutarisa nzvimbo nemidziyo yekubatanidza, kuti vaongorori pasi rese vakwanise kuwana ruzivo.
- European Commission yakaunza shanduko papuratifomu yekuburitsa mabhuku yeOpen Research Europe, kuwedzera nzvimbo yayo, kuvandudza masevhisi, uye kusimbisa basa rayo mukutsigira kuburitswa kweruzivo rwakavhurika rwekutsvagisa kunotsigirwa neveruzhinji.
- Cancer Research UK yazivisa kuti ichamira kubhadhara mari yekushambadzira mabhukuSangano rerudo rinoti nzira iripo, iyo vanopa mari vanobhadhara mari yekugadzirisa zvinhu ukuwo masangano achiri kubhadhara mari yekunyorera, yakundikana kuzadzisa vimbiso yekuti vanhu vanogona kuwana ruzivo rwakakwana, uye ichaendesa £5.2 miriyoni kutsvagurudzo panzvimbo pezvo.
- Vadyidzani vepasi rose vanotanga OA Forward kuronga hurukuro dzekusvika pachena uye kusimudzira kutaurirana kwevadzidzi pachena. Chirongwa chitsva ichi chinotungamirwa pasi rose chinobatanidza maraibhurari, makambani, vanopa mari, uye masangano ekutsvagisa mumakondinendi mashanu kuti vasimbise kubatanidzwa pamwe chete nevabudisi.
- Dare reVaraibhurari veYunivhesiti yeAustralia rakaburitsa 100,000 rayoth chinyorwa chekupinda pachena muAustralasia yese, zvichiratidza kufambira mberi kukuru mukuwedzera zvibvumirano zvenyika zvekuvhura mukana wekuwana ruzivo uye kuwedzera chikamu chetsvagurudzo inotsigirwa nemari yeruzhinji inowanikwa pachena.
- Masangano eDutch ari kufambira mberi nekuchinja kwekubatanidza ruzivo rwekutsvagisa rwakavhurika mukuita ongororo, nechinangwa chekuvandudza kujeka, kubatanidzwa, uye kushandiswa kwedata zvine hungwaru mukuita ongororo.
Inofanira-kuverenga paOpen Science
Vhura Sayenzi zviitiko nemikana
- Musangano weNharaunda yeDataverse 2026 – 12-15 Chivabvu 2026, Barcelona, Spain
- Musangano weOPERAS 2026 & SCIROS – 18-21 Chivabvu 2026, Warsaw Poland
- Musangano weCIVICA Open Science 2026 – 20 Chivabvu, London, UK
- European Open Science Cloud 13th General Assembly – 28-29 Chivabvu, Brussels, Belgium
- Musangano weFORCE2026 – 3-5 Chikumi, Singapore
- Nzvimbo Dzekuchengetera Zvinhu Dzakavhurika 2026 – 8-11 Chikumi, 2026, online
- Musangano Wepasi Pose weSainzi yeSainzi neKugadzira Zvinhu Zvitsva (ICSSI) – 29 Chikumi-1 Chikunguru 2026, Boulder Colorado, USA
- Kudanwa kwekutora chikamu: Ongororo yeUNESCO neCODATA pamusoro pesainzi yakavhurika yedata remazuva edambudziko [Nguva yekupedzisira: 11 Chivabvu 2026]
- Kudanwa kwemipiro: 4th OECD Blue Sky Forum [Nguva yekupedzisira: 21 Chivabvu 2026]
Mufananidzo ne Markus winkler on Unsplash